MIA 2e editie – Informatiepositie Canvas
Jef Bergsma – Enterprise Architect, Architetuur filosoof
Van systeemlogica naar informatiepositie
waarom één canvas het verschil maakt
We doen vaak alsof informatie “zomaar” beschikbaar is. Alsof betekenis vanzelf uit systemen rolt wanneer je maar hard genoeg zoekt. Maar informatie is geen natuurverschijnsel; het is een door mensen geordend geheel van data en context. Precies dáár begint architectuur — niet bij techniek, maar bij betekenis. In de Moderne Informatie-architectuur (MIA) werken we daarom met informatieobjecten en informatieposities: reproduceerbare, toetsbare ankerpunten van betekenis waarop je durft te beslissen en verantwoorden.
Het Informatiepositie Canvas is een praktisch hulpmiddel om één zo’n informatiepositie expliciet te maken. Het dwingt tot scherpte op het moment dat het ertoe doet, het beslismoment of verantwoordingsmoment. Geen nieuwe systemen, wel helderheid: wat moet minimaal kloppen, met welke kwaliteit, onder welk mandaat en met welke persistentie-eigenschappen zodat verantwoording en hergebruik ook buiten de oorspronkelijke keten mogelijk blijven. In MIA heet dat persistentiewaardig vastleggen: je definieert de positie zó dat zij blijvend uitlegbaar is.
Het canvas bestaat uit de vertrouwde negen blokken in een raster van drie sturingsniveaus (strategisch, tactisch, operationeel) en drie inhoudelijke kolommen (context & vraag; informatiepositie & transitiepad; verantwoordelijkheid & sturing). Zo wordt de spanning zichtbaar tussen ambitie, inrichting en uitvoering en kun je doelgericht het gat dichten tussen “vandaag” (blok 4) en “morgen” (blok 5). Gebruik het als dialooginstrument: één discipline kan dit nooit alleen. Het gesprek over snelheid in de operatie versus eisen aan duurzame toegankelijkheid moet expliciet gevoerd worden. (Voor MIA’s begrippenkader bij informatiepositie en informatietoestand zie MIA 2e editie – Semantisch model.)
Kwaliteitseisen vertalen we rechtstreeks naar acceptatiecriteria per informatiepositie. Handig is om hiervoor DUTO als voorkeurskader te gebruiken (vindbaarheid, authenticiteit, betrouwbaarheid, interpreteerbaarheid, enz.). DUTO is te raadplegen via het Nationaal Archief en sluit aan op MDTO, de overheidsbrede metadatastandaard voor duurzame toegankelijkheid van informatieobjecten — nu én later. Zie het Nationaal Archief over MDTO en het bijbehorende metagegevensschema; zo borg je dat betekenis en context consistent vastliggen, systeem-onafhankelijk.
Waarom is dit meer dan “architectentaal”? Omdat de overheid (en iedere publieke organisatie) wettelijk verplicht is informatie in goede, geordende en toegankelijke staat te brengen en te bewaren. Het canvas helpt die opdracht concreet te maken op het niveau waar beslissingen vallen. (Zie de Archiefwet 1995, art. 3 en gerelateerde artikelen op wetten.nl voor de juridische rugdekking.)
Wat levert het op? Een toetsbare definitie van één informatiepositie, direct bruikbaar voor verantwoording, hergebruik en verbetering. En misschien belangrijker: een andere manier van kijken. Niet de route van het proces staat centraal, maar de betekenisvolle positie van informatie voor mensen die moeten handelen. Dáár begint publieke logica.
Hieronder de link naar een canvas template en een voorbeeld uitwerking: